Droga Samuraja

Abstract
W niniejszym artykule będzie analizowany fenomen kultury popularnej i jej recepcja zarówno w wąskim, jak i szerokim sensie. Kultura popularna, jak pokazała jej badaczka Jocke Hermes, sięgając często po proste środki przekazu oraz opierając się na uproszczonej stylistyce, potrafi tłumaczyć rzeczywistość i zmieniać podejście do świata jej odbiorców. Film stanowi szczególny aspekt kultury popularnej. Ghost Dog. Droga samuraja Jima Jarmuscha stanowi dość szczególny przypadek. Z jednej strony pokazuje w zestetyzowany sposób przemoc i walkę, z drugiej jednakże pokazuje, jak kultura dokonuje recepcji innych kultur. W niniejszym artykule chciałam się skupić zwłaszcza na tym drugim aspekcie. Opowieść o Afroamerykaninie, który żyje zgodnie z kodeksem samuraja, odtwarzając wiernie opisaną w podręczniku postawę, przyjmując coraz mocniej mentalność „Wschodu”, staje się doskonałą ilustracją oddziaływania kulturowego oraz wzajemnego splotu kultur. Człowiek przedstawiony przez Jarmuscha, opierając się na podręczniku Droga Samuraja, sam wybiera swe wzorce kulturowe, czerpiąc z możliwości, jakie daje mu otwarta współczesna forma multikulturowości. Równocześnie jest w swoim działaniu autentyczny oraz niemalże pierwotny. Zachowując wierność swemu panu, jak i cnotom samuraja, powraca w świat tradycji kultury japońskiej. Fakt bycia Afroamerykaninem, człowiekiem o korzeniach zarówno afrykańskich, jak i kultury Zachodu (mieszka, urodził się i wychował w Stanach Zjednoczonych), zostaje potraktowany jako równoległy. Pełnia rozwoju egzystencjalnego następuje przez zetknięcie z inną kulturą i jej wartościami.Istotą opowieści są gangsterskie porachunki, zatem walka i jej kanony zostają skontrastowane z kulturowymi wymogami. Fakt, iż Jarmusch opiera się na przemocy i poprzez nią pokazuje warunkowanie kulturowe, może mieć swą podwójną wartość. Z jednej strony skontrastowanie współczesnej agresji ludzi Zachodu (prostej, opartej jedynie na przemocy fizycznej) z kodeksem samuraja (każącym nie tylko przestrzegać ustalonych cnót, ale również zapanować nad sobą) może ukazać relacje kultury Wschodu i Zachodu. Z drugiej strony sztuka walki jako sztuka zapanowania nad sobą samym staje się drogą, której realizacja pozawala na uchwycenie autentyczności swego życia, jak w przypadku głównego bohatera filmu Jarmuscha.

In this paper I shall analyze the phenomenon of popular culture and its recep-tion – in its narrow meaning as well as in the wider one. Popular culture – as it has been shown by Jocke Hermes, one of its researchers – by reaching for simple means of communication and by relying on simplified stylistics, can explain reality and change attitudes of its receivers towards the world. Film is a crucial element of popular culture, and Jim Jarmusch’s “Ghost Dog. The Way of the Samurai” makes for a very interesting example. On the one hand, it shows violence and fighting in an aestheticized way, on the other, however,it also shows how culture incorporates elements of other cultures. What I shall focus on in the present paper is especially this second aspect. The tale about an African American who lives by the Samurai code, faith-fully reconstructing the attitudes described in a textbook and gradually adopt-ing the mentality of “the East,” becomes a perfect illustration of cultural influence and interaction between cultures. The man portrayed by Jarmusch relies on a textbook: “The Way of the Samurai,” and is thus able to choose cultural paradigmata on his own, drawing from the possibilities that the mod-ern, open form of multiculturalism presents to him. At the same time, he is authentic, almost primary in his actions. By remaining faithful to his master and to the Samurai virtues, he returns to the world of Japanese culture and tradition. The fact of him being an African American, a man rooted in both African and Western culture (he lives, was born and brought up in the United States) is being treated as a parallel. He completes his existential development through contact with a different culture and its values. The essence of the story are gangster fights, therefore fighting and its canons are contrasted with cultural requirements. The fact that Jarmusch’s film is based on violence, and that only through this violence can the cultural determinants be shown, may have a double meaning. On the one hand, the contrast between modern aggression of Western people (simple and based only on physical violence) and the Samurai code (requiring one not only to comply with given virtues, but also to be in control of oneself) can show the relation between Eastern and Western culture, as well as provide a modern take on many traditions and their meaning. On the other hand, this martial art, as the art of being in control of oneself, becomes a way for the hero of Jarmusch’s film to seize the authenticity of his life.
Description
Keywords
Citation
J. Hańderek, Droga Samuraja, Estetyka i Krytyka, Nr 29 (2/2013), ss. 59-77
Belongs to collection