OPEN Repository

Welcome to OPEN - the Repository of Open Scientific Publications, run by the Interdisciplinary Centre for Mathematical and Computational Modelling, University of Warsaw, previously operating as the CeON Repository. The Repository enables Polish researchers from all fields to openly share their articles, books, conference materials, reports, doctoral theses, and other scientific texts.

Publications in the Repository are indexed by the most important search engines and aggregators and downloaded by users worldwide. We invite you to create an account, deposit your publications, and use the resources of the Repository.

22792 archived items

Recent Submissions

Item
Wybrane aspekty konkurencyjności polskich producentów żywności
(Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, 2008) Cebulak, Tomasz; Firlej, Krzysztof; Juchniewicz, Małgorzata; Rowiński, Janusz; Szczepaniak, Iwona; Wiatrak, Andrzej Piotr; Uniwersytet Rzeszowski; Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie; Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie; Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Państwowy Instytut Badawczy; Uniwersytet Warszawski
Rozwój i konkurencyjność przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego w dobie pełnego członkostwa Polski w strukturach rynku rolnego Unii Europejskiej muszą być podparte celowo skonstruowaną metodyką programowania. Powinna ona zawierać w swoich analizach studia prospektywne, w których na pierwszy plan wysuwane są scenariusze rozwoju scalające próbę określenia przyszłych warunków ograniczających zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Analiza stanu funkcjonowania przemysłu (aktualnego status quo) jest fazą wstępną do rozpoznania możliwej egzystencji w przyszłości oraz zastosowania przekształceń restrukturyzacyjnych umożliwiających bezproblemową adaptację do warunków kreowanych przez rynek. Opracowanie scenariuszy wskaże możliwości w zakresie osiągania korzyści ekonomicznych oraz ograniczania strat i kosztów. W celu przeprowadzenia analizy poziomu rozwoju przedsiębiorstw przemysłu spo- żywczego, sporządzono listę kryteriów typologicznych opisujących następujące czynniki makrootoczenia i mikrootoczenia, warunkujące konkurencyjność tych przedsiębiorstw. W niniejszej pracy zaprezentowano wyniki badań na temat wpływu otoczenia zewnętrznego na rozwój i konkurencyjność przedsiębiorstw przemysłu spożywczego. Badania zostały przeprowadzone w pięciu największych branżach przemysłu spo- żywczego, do których zaliczono: branżę owocowo-warzywną, mięsną, mleczarską, zbożową i cukierniczą. Za pomocą analizy scenariuszowej dla każdej z branż wykonano badanie czynników i trendów w analizie scenariuszowej makro- i mikrootoczenia przedsiębiorstw przemysłu spożywczego. Na tej podstawie zostały sporządzone wykresy burzliwości makro- i mikrootoczenia dla wszystkich branż na 2008 rok. W ten sposób pokazano, które z czynników otoczenia wpływać będą znacząco na rozwój i konkurencyjność przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w 2008 roku w omawianych branżach, które będą je stabilizować, a które z nich nie będą miały na to większego wpływu.
Item
Przemysł spożywczy – makrootoczenie, inwestycje, ekspansja zagraniczna
(Fundacja Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 2015) Firlej, Krzysztof; Szczepaniak, Iwona; Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie; Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Państwowy Instytut Badawczy
Przemysł spożywczy jest głównym – obok rolnictwa – członem gospodarki żywnościowej, inaczej zwanej sektorem rolno-spożywczym. Przemysł ten uznawany jest za ogniwo łańcucha żywnościowego, które integruje pozostałe ogniwa tego łańcucha, tj. rolnictwo, skup i handel produktami rolnymi oraz handel żywnością. Pozycja przemysłu spożywczego w łańcuchu żywnościowym wynika z jego funkcji, którą jest przetwarzanie produktów rolnych w celu nadania im przydatności konsumpcyjnej lub handlowej, a tym samym zwiększenia ich użyteczności dla końcowego konsumenta. Specyfika produktów żywnościowych powoduje, że są one absolutnie niezbędne dla konsumentów i w coraz większym stopniu są zdolne zaspokajać rosnące wymagania konsumentów. Przemysł spożywczy w Polsce należy do najważniejszych działów gospodarki. Ma on znaczący udział w gospodarce narodowej, m.in. w wartości dodanej brutto, liczbie przedsiębiorstw, zatrudnieniu czy produkcji sprzedanej. Sektor ten w produkcji zużywa najwyższej jakości surowce, poziom technologiczny samego przetwórstwa uznać można za jeden z nowocześniejszych, a polska żywność cieszy się coraz większym zainteresowaniem na świecie. Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej (UE) pozwoliło jej zająć miejsce wśród niewielu państw Wspólnoty, które są eksporterami netto żywności. Wyniki handlu zagranicznego (rosnący eksport i nadwyżka w handlu zagranicznym) pozycjonują polski przemysł spożywczy wśród najbardziej liczących się producentów żywności na arenie międzynarodowej. Dynamiczny rozwój przemysłu spożywczego w Polsce, zapoczątkowany jeszcze w okresie transformacji systemowej i w okresie przedakcesyjnym, kontynuowany jest do dzisiaj. Przemysł spożywczy od wielu lat wyróżnia się także zdolnością dostosowywania się do zmieniających się uwarunkowań o charakterze rynkowym, makroekonomicznym, a także globalnym. Jest to efekt oddziaływania wielu czynników, wśród których na szczególne podkreślenie zasługuje: szybka odbudowa gospodarki rynkowej i mechanizmów konkurencji, tworząca podstawy rozwoju rynku krajowego, wzrostu eksportu i napływu inwestycji zagranicznych, przemian strukturalnych oraz modernizacji potencjału produkcyjnego tego sektora; integracja z Unią Europejską, skutkująca uzyskaniem swobodnego dostępu do dużego i zamożnego rynku europejskiego, wymuszająca jednocześnie dostosowanie firm do działania na tym rynku. Są to czynniki, które w dalszym ciągu mają wpływ na funkcjonowanie polskiej gospodarki żywnościowej i które równocześnie włączają ją w procesy o charakterze globalnym. Tworzą one zarówno nowe szanse, jak i wyzwania dla całego sektora żywnościowego. Dotychczas wzmacniały one ten sektor i ujawniły przewagi konkurencyjne polskich producentów żywności nie tylko na rynku europejskim, ale także na rynkach światowych. Są one dobrą podstawą do kontynuowania tendencji rozwojowych przemysłu spożywczego. Równocześnie jednak procesy globalizacji tworzą nowe ograniczenia wzrostu tego sektora, które skutkować mogą osłabieniem dynamiki rozwoju krajowego rynku żywności i nasileniem konkurencji zewnętrznej. Niniejsza monografia stanowi próbę wieloaspektowego spojrzenia na zagadnienie rozwoju przemysłu spożywczego w Polsce, uwzględniającego jego usytuowanie w konkurencyjnym otoczeniu. Prezentuje poglądy pracowników naukowych z kilku ośrodków badawczych na temat uwarunkowań rozwoju sektora żywnościowego w Polsce oraz potencjału rozwoju i międzynarodowej konkurencyjności polskiego przemysłu spożywczego. Podstawę rozważań w tej publikacji stanowią procesy globalizacji i integracji gospodarczej, które determinują obecne zmiany ekonomiczne. Zaprezentowane prace odnoszą się do: źródeł i przebiegu procesów globalizacji oraz ich wpływu na rolnictwo i cały sektor żywnościowy (prof. dr hab. A. Kowalski, IERiGŻ-PIB); zarządzania globalnymi łańcuchami wartości (GVC) w sektorze rolno–spożywczym oraz wpływu tego zarządzania na politykę żywnościową Polski (dr hab. R. Grochowska, prof. IERiGŻ-PIB); skali globalizacji w poszczególnych ogniwach łańcucha żywnościowego oraz historii jego ewolucji (dr hab. P. Chechelski, prof. IERiGŻ-PIB); wsparcia przemian w sektorze żywnościowym za pomocą środków publicznych, w tym wpływu poszczególnych instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na przekształcenia w rolnictwie i przemyśle spożywczym (dr M. Wigier, IERiGŻ-PIB); znaczenia obrotów handlowych produktami rolno-spożywczymi w handlu zagranicznym Polski ogółem, a w efekcie oceny konkurencyjności i roli sektora żywnościowego w gospodarce narodowej (dr I. Szczepaniak, IERiGŻ-PIB); rozwoju polskiego przemysłu spożywczego oraz wynikających stąd zmian pozycji polskich producentów żywności w Unii Europejskiej (mgr M. Bułkowska, dr inż. R. Mroczek, mgr M. Tereszczuk, IERiGŻ- -PIB); działalności inwestycyjnej polskich przedsiębiorstw przemysłu spożywczego za granicą w kontekście jednej z teorii etapowego procesu internacjonalizacji, tj. modelu uppsalskiego (dr Ł. Ambroziak, IERiGŻ-PIB); poziomu otwartości procesów innowacyjnych w polskim przemyśle spożywczym na tle pozostałych branż niskiej techniki (dr hab. M. Juchniewicz, prof. UWM); stanu wdrożenia i utrzymywania obligatoryjnych i nieobligatoryjnych systemów zapewnienia i zarządzania bezpieczeństwem i jakością w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego w Polsce (dr G. Morkis, IERiGŻ-PIB, prof. dr hab. T. Sikora, UEK); restrukturyzacji polskiego przemysłu cukrowniczego i będących jej efektem przemian tego sektora (dr inż. P. Szajner, mgr A. Judzińska, IERiGŻ-PIB); identyfi kacji czynników sukcesu polskiego przemysłu piekarniczo-cukierniczego stymulujących i hamujących funkcjonowanie oraz rozwój przedsiębiorstw (dr M. Gorzelany-Dziadkowiec, UEK); analizy strategicznej polskiego przemysłu owocowo-warzywnego i oceny możliwości funkcjonowania i rozwoju producentów i przetwórców owoców i warzyw oraz badania sytuacji strategicznej w zakresie przetwórstwa (dr E. Kozień, UEK); strategii konkurencji stosowanych w polskim przemyśle mięsnym, oceny i przewidywania przyszłych stanów wybranych elementów przedsiębiorstw i ich otoczenia w celu określenia zdolności do przetrwania i rozwoju (dr K. Misiołek, UEK); upadłości przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w Polsce, jakie miały miejsce w latach 2009-2013, przy wykorzystaniu cech identyfikowalności według teorii ekonomicznych – teorii zawodności rynku oraz teorii zasobowej (dr hab. K. Firlej, prof. UEK, mgr M. Szymański, UEK).
Item
Jakość życia w perspektywie 2050 roku
(Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus" przy Prezydium PAN, 2014) Prandecki, Konrad; Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Państwowy Instytut Badawczy
Jakość życia jako kategoria ekonomiczna pojawiła się dopiero w drugiej połowie XX w. Wcześniej pojęcie to było traktowane jedynie na płaszczyźnie socjologicznej i psychologicznej. W szczególności zainteresowanie ekonomicznymi aspektami jakości życia rozwinęło się wraz z popularyzacją koncepcji trwałego rozwoju, która tym pojęciem próbuje zastąpić paradygmat wzrostu gospodarczego. Ponadto kategoria ta, z powodu interdyscyplinarnego charakteru, pozwala na określenie wielowymiarowości samorealizacji człowieka, co również jest podkreślane w ramach trwałego rozwoju (Kryk 2012). Postrzeganie i opisywanie kryteriów oceny bytu człowieka może przybierać wiele form (por. Kryk 2012, Borys 2008). Najczęściej idea ta jest utożsamiana z czterema zagadnieniami, które wzajemnie wpływają na siebie, tj. z: wartościami, stylami, potrzebami i warunkami istnienia ludzkiego (Poskrobko 2007). Wielość podejść powoduje brak jednoznacznego sposobu mierzenia jakości życia. Do najczęściej stosowanych wskaźników należą Human Development Index, Quality of Life Index oraz Better Life Index. Ponadto istnieje wiele innych podobnych narzędzi. Ze względu na ich dużą różnorodność oraz brak jednoznacznych kryteriów, wzajemne porównywanie wywołuje pewne komplikacje (Kiełczewski 2009). Wynika to z faktu, iż jakość życia jest zjawiskiem trudnym do opisu za pomocą wartości liczbowych i wymaga wskaźników opisowych, które prowadzą do niejednoznacznych wyników. Jednakże pokazują one, że stworzenie odpowiedniego wskaźnika umożliwiającego porównywanie krajów jest możliwe, a nawet zasadne. Niniejszy tekst powstał z punktu widzenia ekonomisty, dlatego też główny nacisk został położony na wartości materialne. Jednakże jego celem było pokazanie szerokiego spektrum zjawisk mogących wpłynąć na jakość życia. Pomimo tego autor ma świadomość, że wiele aspektów zostało pominiętych. Zabieg ten należy uznać za celowy, ponieważ podstawowym motywem opracowania było pokazanie różnorodności postaw i odmiennych punktów postrzegania tej kategorii. Opisane przypadki już mają miejsce, dlatego też zasadnym jest analizowanie możliwości ich rozwoju w perspektywie połowy stulecia. Podstawowym podziałem dotyczącym jakości życia zastosowanym w niniejszym opracowaniu jest podejście do konsumpcji opisane przez E. Fromma. Wyróżnia on dwie postawy: typu „mieć”, przywiązującą największą wartość do posiadania dóbr materialnych oraz „być” – będącą przeciwieństwem tego pierwszego nurtu (Fromm 1995). W przypadku pierwszej z tych grup analiza jest w miarę prosta. Druga nie jest tak jednorodna, ponieważ odejście od konsumpcjonizmu może być spowodowane wieloma przyczynami, np. motywami religijnymi, kulturowo-społecznymi oraz ekologicznymi. W literaturze wyodrębnia się jeszcze trzeci składnik jakości życia, tj. „kochać” (Allardt 1993), który odnosi się do sfery duchowej, tj. zawierania odpowiednich relacji międzyludzkich, jednakże na potrzeby tego opracowania jego wyodrębnienie nie wydaje się być wskazane, ponieważ może on występować zarówno przy postawie „mieć”, jak i „być”.
Item
Perspektywy ograniczenia konsumpcji zasobów naturalnych do 2050 r.
(Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus" przy Prezydium PAN, 2014) Prandecki, Konrad; Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Państwowy Instytut Badawczy
Gospodarka światowa, jak i poszczególne rynki są zdominowane przez ideę wzrostu. Jest ona uznawana za podstawową siłę napędową współczesnego świata. Spowolnienie tempa wzrostu traktuje się jako sytuację niekorzystną, która może prowadzić do kryzysów. W ten sposób m.in. tłumaczy się obecne problemy gospodarcze w Europie, chociaż ich źródeł należy doszukiwać się w innych obszarach. Prowzrostowe nastawienie powoduje ciągłą konieczność konsumpcji dóbr i usług, najlepiej w coraz szybszym tempie. Procesy globalizacji, zwłaszcza na płaszczyźnie społecznej powodują, że ta tendencja nasila się. Wzrost jest traktowany jako wyznacznik sukcesu. Zapomina się, że gospodarki wschodzące, mające niski poziom PKB, łatwiej są w stanie osiągnąć wysokie tempo wzrostu niż dojrzałe, charakteryzujące się wielokrotnie większym wskaźnikiem dochodu. Narastająca konsumpcja prowadzi do zwiększenia zużycia zasobów naturalnych. Ten trend rodzi obawy o możliwości zaspokojenia potrzeb ludzkości. Zasoby naszej planety nie są nieograniczone, a teorie dotyczące granic wzrostu są coraz bardziej zaawansowane. Taka sytuacja powoduje konieczność poszukiwania odpowiedzi na kilka podstawowych pytań: • Jak kształtują się trendy w zakresie konsumpcji zasobów w perspektywie roku 2050? • Czy wzrost gospodarczy jest niezbędnym czynnikiem rozwoju i jakie są jego granice? • Czy istnieją skuteczne koncepcje rozwoju cywilizacyjnego, umożliwiające ograniczenie konsumpcji i tym samym uniknięcie wystąpienia potencjalnych granic wzrostu? Celem niniejszego rozdziału jest próba uzyskania odpowiedzi na powyższe pytania. Przedstawiony opis został oparty przede wszystkim na analizie krytycznej istniejącej literatury i danych statystycznych.