Obraz pomocy społecznej w dyskursie medialnym, praktykach komunikacyjnych instytucji i przekonaniach jej przedstawicieli
Loading...
M.Szyszka_Obraz_pomocy_spolecznej.pdf (5.46 MB)
Authors
0000-0002-7407-9183 Date
2025-12-22
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Wydawnictwo Naukowe PWN
Cite
Abstract
Monografia stanowi pierwszą w Polsce analizę problematyki dyskursów medialnych oraz praktyk komunikacyjnych, w których centralną rolę odgrywa instytucja pomocy społecznej. Jej wyróżnikiem jest kompleksowe ujęcie oraz umiejscowienie wszystkich elementów rozważań i analiz tej problematyki w ramach dyscypliny nauki o komunikacji społecznej i mediach, przy jednoczesnym zachowaniu interdyscyplinarnego charakteru. Studium koncentruje się na analizie i wyjaśnieniu zjawiska medialnej reprezentacji współczesnej pomocy społecznej oraz jego kluczowych kontekstów. Głównym celem jest analiza praktyk komunikacyjnych dotyczących pomocy społecznej w sferze publicznej, zorientowana na trzy decydujące aspekty, to jest: a) obraz medialny pomocy społecznej, dostępny w wybranych dziennikach oraz w portalach informacyjnych; b) praktyki komunikacyjne instytucji pomocowych; c) przekonania na temat własnego obrazu medialnego pracowników pomocy społecznej. Koncepcja pracy zakłada prezentację i porównanie wyników opartych na dwóch niezależnych komponentach badawczych, zrealizowanych w odmiennych strategiach metodologicznych, komplementarnie ujmujących badane zjawisko. Pierwszy to analiza dyskursu medialnego, przeprowadzona w ramach strategii mieszanej, łączącej metody oraz dane jakościowe i ilościowe. W obrębie głównej metody (AD) zastosowano jakościową analizę ramowania (framing analysis) oraz ilościową technikę analizy zawartości. Analizie poddano wszystkie przekazy dotyczące pomocy społecznej, opublikowane w latach 2019–2022 w sześciu ogólnopolskich mediach: Gazecie Wyborczej, Rzeczpospolitej, Fakcie, Super Expressie, Onecie oraz Wirtualnej Polsce (951 jednostek analizy). Drugi komponent koncentruje się na diagnozie strategii i praktyk media relations instytucji pomocowych, a także na rozpoznaniu aktualnych przekonań oraz wyobrażeń ich pracowników na temat medialnego obrazu sektora i własnej profesji. Badanie oparto na sondażu diagnostycznym, przeprowadzonym w grupie pracowników krajowych, publicznych i niepublicznych jednostek organizacyjnych (n=855). Ma ono charakter propedeutyczny, a zarazem stanowi pierwszą tego typu i tej skali diagnozę polskiego systemu zabezpieczenia społecznego, ukierunkowaną na identyfikację i wyjaśnienie specyfiki praktyk komunikacyjnych. W ramach badania poddano analizie stosowane procedury, zakres wykorzystywania podstawowych narzędzi komunikacyjnych, doświadczenia związane z kontaktami z mediami oraz ocenę gotowości organizacyjnej do kształtowania takich form komunikacji. Umożliwiło to odpowiedź na pytanie: w jaki sposób kształtowane są relacje z mediami w instytucjach pomocy społecznej, a także – komplementarnie – analizę przekonań przedstawicieli tych instytucji dotyczących komunikacji medialnej w tak specyficznym sektorze. Interpretacja i porównanie wyników obu komponentów prowadzi do istotnych wniosków oraz umożliwia sformułowanie szeregu rekomendacji. Analizowane obszary praktyk komunikacyjnych – dyskurs medialny oraz identyfikowany przez pracowników obraz własnej profesji – okazują się głęboko rozbieżne zarówno pod względem treści, jak i dominujących ocen, a punkty styczne pomiędzy tymi dwoma porządkami ogniskują się przede wszystkim wokół cech kultury medialnej o charakterze tabloidalnym. Ujawnione w badaniach zjawiska należy uznać za niepokojące, a w części przypadków alarmujące. Medialny przekaz dotyczący pomocy społecznej ma w przeważającej mierze charakter neutralny, choć – zgodnie z logiką newsową – koncentruje się na kontekstach kryzysowych, przypadkach patologii, nadużyciach, jednocześnie uznaje znaczenie oraz użyteczność instytucji pomocy społecznej, jako istotnego komponentu współczesnego życia społecznego i polityki publicznej. Tymczasem obraz tej instytucji, rekonstruowany na podstawie deklaracji pracowników systemu pozostaje (konsekwentnie) skrajnie negatywny – nacechowany poczuciem stygmatyzacji, a zarazem skoncentrowany na eksponowaniu systemowych dysfunkcji. Równolegle, badanie ujawniło liczne deficyty praktyk media relations instytucji pomocowych, ograniczony zakres adaptacji tego sektora wobec wymogów współczesnego środowiska medialnego. Uzyskane wyniki i wyprowadzone na ich podstawie wnioski interpretowane są w odniesieniu do badań międzynarodowych oraz w ramach szerszych koncepcji teoretycznych: mediatyzacji pomocy społecznej, tabloidyzacji dyskursu (obejmującej m.in. upraszczanie i schematyzację, personalizację odpowiedzialności, ‘kulturę obwiniania’ oraz dominację negatywizmu), a także założenia o strukturalnej sprzeczności pomiędzy logiką mediów a logiką polityki społecznej.This monograph is the first study in Poland to analyse the issue of media discourse and communication practices in which social welfare institutions play a central role. What sets it apart is its comprehensive approach and the way it situates all aspects of the discussion and analysis of this issue within the discipline of social communication and media studies, whilst retaining its interdisciplinary nature. The study focuses on analysing and explaining the phenomenon of media representation of contemporary social welfare and its key contexts. The main objective is to analyse communication practices concerning social welfare in the public sphere, focusing on three key aspects, namely: a) the media image of social welfare, as presented in selected newspapers and news portals; b) the communication practices of welfare institutions; c) the perceptions of social welfare workers regarding their own media image. The research design involves the presentation and comparison of results based on two independent research components, carried out using different methodological strategies that complementarily capture the phenomenon under study. The first is a media discourse analysis, conducted as part of a mixed-methods approach combining qualitative and quantitative methods and data. Within the main method (AD), qualitative framing analysis and quantitative content analysis were employed. The analysis covered all reports on social assistance published between 2019 and 2022 in six national media outlets: Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita, Fakt, Super Express, Onet and Wirtualna Polska (951 units of analysis). The second component focuses on diagnosing the media relations strategies and practices of welfare institutions, as well as on identifying the current beliefs and perceptions of their employees regarding the media image of the sector and their own profession. The study was based on a diagnostic survey conducted among employees of national, public and non-public organisations (n=855). It is exploratory in nature and, at the same time, constitutes the first diagnosis of this type and scale of the Polish social security system, aimed at identifying and explaining the specific nature of communication practices. The study analysed the procedures used, the extent to which basic communication tools are utilised, experiences relating to media contacts, and an assessment of organisational readiness to shape such forms of communication. This made it possible to answer the question: how are relations with the media shaped in social welfare institutions, and – complementarily – to analyse the beliefs of representatives of these institutions regarding media communication in such a specific sector. The interpretation and comparison of the results of both components lead to significant conclusions and enable the formulation of a series of recommendations. The analysed areas of communication practices – media discourse and the image of their own profession as perceived by staff – prove to be profoundly divergent in terms of both content and prevailing assessments, whilst the points of contact between these two spheres centre primarily on features of tabloid-style media culture. The phenomena revealed in the research should be regarded as worrying, and in some cases alarming. Media coverage of social welfare is largely neutral in nature, though – in line with news logic – it focuses on crisis contexts, cases of pathology and abuse, whilst acknowledging the importance and utility of social welfare institutions as a vital component of contemporary social life and public policy. Meanwhile, the image of this institution, reconstructed on the basis of statements by system employees, remains (consistently) extremely negative – characterised by a sense of stigmatisation, whilst at the same time focused on highlighting systemic dysfunctions. At the same time, the study revealed numerous shortcomings in the media relations practices of welfare institutions, as well as the sector’s limited adaptation to the demands of the contemporary media environment. The findings and the conclusions drawn from them are interpreted in relation to international research and within the framework of broader theoretical concepts: the mediatisation of social welfare, the tabloidisation of discourse (encompassing, among other things, simplification and schematisation, the personalisation of responsibility, a ‘culture of blame’ and the dominance of negativity), as well as the assumption of a structural contradiction between the logic of the media and the logic of social policy.
Description
Keywords
Citation
M. Szyszka, Obraz pomocy społecznej w dyskursie medialnym, praktykach komunikacyjnych instytucji i przekonaniach jej przedstawicieli, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2025.