Peryurbanizacja w lubelskim obszarze metropolitalnym
Loading...
czageo-97-06 Bajura.pdf (6.39 MB)
0009-0002-6368-297X Date
2026
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Polskie Towarzystwo Geograficzne
License
Abstract
Celem artykułu jest przedstawienie kompleksowej analizy przyczyn oraz ocena natężenia i zasięgu występowania peryurbanizacji w Lubelskim Obszarze Metropolitalnym (LOM). Wykorzystano metody opisowe, porównawcze oraz klasyfikacyjne. Analizy przeprowadzone dla lat 2016–2023, bazujące na 17 zmiennych diagnostycznych przyporządkowanych do 5 grup (demograficzne, ekonomiczne, infrastrukturalne, przestrzenne, finansowe), pozwoliły na wskazanie głównych składowych procesu peryurbanizacji w LOM, do których zaliczono: przyrost liczby ludności i liczby osób dojeżdżających do pracy, wysoki poziom przedsiębiorczości oraz zwiększenie dynamiki zabudowy i przyrost liczby mieszkań. Zastosowanie autorskiego syntetycznego wskaźnika peryurbanizacji (SWP) dało podstawy do dokonania 3-stopniowej klasyfikacji natężenia występowania zjawiska w gminach LOM. Ustalono, że peryurbanizacja występuje w fazie zaawansowanej w gminach z kategorii 1 (wokółmiejska) leżących wokół granic miasta rdzeniowego; jest w fazie pośredniej w gminach z kategorii 2 (przejściowa) oddalonych od miasta do 30 km; nie występuje lub jest w fazie inicjalnej w gminach z kategorii 3 (peryferyjna) położonych na obrzeżach LOM. Rozkład przestrzenny zjawiska jest regularny (koncentryczny), co odzwierciedla istotny wpływ miasta rdzeniowego. W odniesieniu do wyników badań udokumentowanych w literaturze wykazano, że peryurbnizacja ma zasięg od 20 do 30 km od centrum rdzenia oraz potwierdzono wysoką korelację między odległością gminy od miasta rdzeniowego i dostępnością komunikacyjną a stopniem nasilenia zjawiska. Jako nowość wykazano, że procesy peryurbanizacji, bez względu na wielkość rdzenia, występują w odległości od 10 do 20 km od granic miast centralnych (wyjątkiem jest Metropolia Warszawska).The article aims to provide a comprehensive analysis of the causes of peri-urbanisation and to assess its intensity and spatial extent in the Lublin Metropolitan Area (LMA). To this end, descriptive, comparative, and classification methods were employed. The analyses for 2016–2023, based on 17 diagnostic variables assigned to five groups (demographic, economic, infrastructural, spatial, financial), allowed the identification of the main factors of peri-urbanisation in the LMA, which included: an increase in the population and the number of employees commuting to work, a high level of entrepreneurship, and an increase in the pace of housing development. The application of the original synthetic peri-urbanisation index (SPI) provided the basis for a 3-stage classification of the intensity of the phenomenon in the LMA municipalities. Peri-urbanisation is most advanced in category 1 (fringe) municipalities located around the core city. It reaches an intermediate stage in category 2 (transitional) municipalities located up to 30 km away from Lublin, while in category 3 (peripheral) municipalities, i.e. those located on the outskirts of the LMA, it is either absent or only in its initial stage. The spatial distribution of the phenomenon is regular (concentric), reflecting the strong influence of the core city. In relation to the published research results, this study demonstrates that peri-urbanisation extends 20–30 km from the centre of the core city, and also confirms a high correlation between the distance of the municipality from the core city and transport accessibility and the degree of intensity of peri-urbanisation. A novel finding of this study is that peri-urbanisation processes, regardless of the size of the core city, occur at distances of 10 to 20 km from its boundaries (except for the Warsaw Metropolitan Area).
Description
Keywords
Citation
Bajura M., Kociuba D. (2026). Peryurbanizacja w lubelskim obszarze metropolitalnym. Czasopismo Geograficzne, 97(2): 125–159. https://doi.org/10.12657/czageo-97-06