Działania następcze podmiotów prawnych i ich znaczenie dla ochrony porządku prawnego. Studium prawne

Kulig, Karol

Działania następcze podmiotów prawnych i ich znaczenie dla ochrony porządku prawnego. Studium prawne

Abstract

Przedmiotem monografii jest analiza działań następczych (follow-up) podejmowanych przez podmioty prawne w następstwie otrzymania przez nie wewnętrznych zgłoszeń sygnalistycznych na temat przypadków naruszeń prawa w danej organizacji na gruncie prawa Unii Europejskiej oraz prawa krajowego. Punktem wyjścia prowadzonych przez Autora rozważań jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii oraz implementująca tę dyrektywę ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów. Celem pracy jest ustalenie charakteru prawnego działań następczych podmiotów prawnych prywatnych i publicznych, określenie ich funkcji w systemie prawa ochrony sygnalistów oraz ocena ich znaczenia dla zapewnienia ochrony porządku prawnego, praworządności i interesu publicznego. Autor podejmuje próbę wykazania, że działania następcze nie stanowią jedynie technicznego, formalnego elementu wewnętrznych postępowań sygnalizacyjnych, lecz są centralnym mechanizmem warunkującym efektywność omawianych w książce regulacji prawnych. W pracy przeprowadzono analizę pojęcia działań następczych, problematyki właściwości i kompetencji podmiotów prawnych i organów publicznych odpowiedzialnych za prowadzenie postępowań wyjaśniających, formalnych aspektów procedur zgłoszeń wewnętrznych, a także kwestii należytej staranności, bezstronności i niezależności osób prowadzących działania następcze. Osobne miejsce poświęcono działaniom o charakterze weryfikacyjnym i naprawczym oraz relacji pomiędzy ochroną sygnalistów a ochroną interesu publicznego. Istotnym elementem opracowania jest analiza aksjologicznych podstaw prawa ochrony sygnalistów oraz krytyczna ocena poglądów utożsamiających działania następcze z wykonywaniem zadań publicznych lub formą publicznoprawnego egzekwowania prawa. Autor przedstawia autorską koncepcję działań samonaprawczych (self-correction) podmiotów prawnych, zgodnie z którą działania następcze stanowią swoisty mechanizm wewnętrznej identyfikacji i eliminowania nieprawidłowości lub potencjalnych ryzyk wystąpienia naruszeń, oparty bardziej na prewencji, internalizacji norm prawnych i społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw niż na sankcji i przymusie państwowym. Rozważania zostały uzupełnione analizą porównawczą rozwiązań przyjętych w prawie Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz w dokumentach Rady Europy. W pracy zastosowano przede wszystkim metodę dogmatycznoprawną, wspartą metodą komparatystyczną, historyczną oraz częściowo empiryczną. Monografia stanowi próbę całościowego ujęcia działań następczych w unijnym i krajowym prawie ochrony sygnalistów oraz przedstawienia ich jako autonomicznej kategorii prawnej o istotnym znaczeniu dla współczesnych mechanizmów ochrony porządku prawnego, nie opieranych wyłącznie na państwowym przymusie i sankcji.

The subject of this monograph is an analysis of the follow-up actions taken by legal entities following the receipt of internal whistleblowing reports concerning breaches of the law within a given organisation under European Union law and Polish law. The starting point for the Author’s analysis is Directive (EU) 2019/1937 of the European Parliament and of the Council of 23 October 2019 on the protection of persons who report breaches of Union law and the Act of 14 June 2024 on the protection of whistleblowers, which implements that Directive. The aim of this study is to determine the legal nature of follow-up actions by private and public legal entities, to define their functions within the legal framework for the protection of whistleblowers, and to assess their significance for ensuring the protection of the legal order, the rule of law and the public interest. The Author attempts to demonstrate that follow-up actions are not merely a technical, formal element of internal reporting procedures, but are a central mechanism determining the effectiveness of the legal regulations discussed in the book. The work analyses the concept of follow-up actions, the issues of jurisdiction and competence of legal entities and public authorities responsible for conducting internal investigations, the formal aspects of internal reporting procedures, as well as the matters of due diligence, impartiality and in-dependence of those conducting follow-up actions. A separate section is devoted to verification and remedial measures, as well as the relationship between the protection of whistleblowers and the protection of the public interest. A key element of the study is an analysis of the axiological foundations of whistleblower protection law and a critical assessment of views equating follow-up actions with the performance of public tasks or a form of public-law enforcement. The Author presents an original concept of self-correction by legal entities, according to which follow-up actions constitute a specific mechanism for the internal identification and elimination of irregularities or potential risks of violations, based more on prevention, the internalisation of legal norms and organisational social responsibility than on sanctions and state coercion. These considerations are supplemented by a comparative analysis of the solutions adopted in the laws of the United States, the United Kingdom and in Council of Europe documents. The work primarily employs a legal-dogmatic method, supported by comparative, historical and, to some extent, empirical methods. This monograph constitutes an attempt to provide a comprehensive overview of follow-up actions in EU and Polish whistleblower protection law and to present them as an autonomous legal category of significant importance for contemporary mechanisms for the protection of the legal order, which are not based solely on state coercion and sanctions.

Description

Monografia poświęcona jest działaniom następczym podmiotów prawnych, realizowanym na gruncie ustawy o ochronie sygnalistów. Autor postrzega te działania jako oddolny mechanizm ochrony porządku prawnego, w którym obowiązki prawne stykają się z powinnościami etycznymi. Książka opisuje koncepcję działań samonaprawczych, podejmowanych wewnątrz organizacji (self-correction), opartą na założeniu, że skuteczna ochrona porządku prawnego nie może opierać się wyłącznie na sankcji i przymusie państwowym, lecz wymaga także wewnętrznych mechanizmów odpowiedzialności organizacyjnej. Publikacja zawiera pogłębioną analizę dogmatycznoprawną, wzbogaconą o perspektywę aksjologiczną i prawnoporównawczą. Obejmuje także krytyczną wykładnię regulacji unijnych i krajowych oraz analizę orzecznictwa.