Przedmioty protestu. Kultury materialne współczesnych ruchów społecznych
Loading...
Przedmioty protestu (OA).pdf (3.21 MB)
Authors
Date
2021
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Zakład Wydawniczy Nomos
Abstract
Celem naukowym książki jest nakreślenie roli przedmiotów i materialności w działaniach współczesnych ruchów społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem form kontestacji ulicznej i protestów ulicznych. Aby osiągnąć powyższy cel, w latach 2016-2019 przeprowadzono badania nad demonstracjami ulicznymi i uczestnikami protestów na ulicach polskich i zachodnioeuropejskich miast. Książka w systematyczny sposób zestawia nurty teoretyczne z zakresu studiów nad materialnością, tj. teorię aktora-sieci, socjologię przedmiotów, studia nad przemysłami kultury, oraz przygotowuje "skrzynkę narzędziową", czyli zestaw teoretycznych kategorii, które stanowią podstawę do badań i analiz. Teorie materialności zostały uzupełnione o badania socjologiczne i badania ruchów społecznych, w tym teorię zachowań zbiorowych, mobilizację zasobów, nowe ruchy społeczne i najnowsze podejścia relacyjne. Na tej podstawie sformułowano koncepcję "wizualnej struktury możliwości politycznych", czyli zbioru szans i zagrożeń dla komunikacji wizualnego protestu w sztywno zdefiniowanej przestrzeni kulturowo-symbolicznej. Książka prezentuje wyniki trzech etapów badań, które łącznie sprowadzały się do zastosowania metod mieszanych, w tym ilościowej analizy treści fotografii prasowych, bezpośrednich obserwacji fotograficznych protestów publicznych oraz pogłębionych wywiadów z uczestnikami protestów ulicznych, z uwzględnieniem ich ról w proteście. Rozdział poświęcony medialnym reprezentacjom obiektów konstruuje podstawowe wzorce tego, w jaki sposób przedstawiciele mediów głównego nurtu - prasa fotografowie - postrzegają materialność protestów ulicznych i jak wpływa ona na medializację poszczególnych repertuarów kontestacji, konkretnych aktorów i sposobów komunikacji. Kultura materialna protestu ulicznego wpływa na jego medialną reprezentację. Następnie, w rozdziale poświęconym obiektom protestu, wskazano ogólne rodzaje obiektów materialnych, które pojawiają się w spektaklu protestu ulicznego. Opisano linie życia obiektów materialnych w proteście, koncentrując się na ich wersji mikro, tj. na tym, jak obiekty są konstruowane, kto uczestniczy w ich produkcji, obsłudze, montażu i czyszczeniu, a także na ich wersji makro, tj. na tym, którzy aktorzy - społeczni, polityczni i komercyjni - uczestniczą w kształtowaniu znaczeń obiektów protestu. Ostatnia część książki poświęcona jest relacjom na arenie protestów ulicznych i sprawczości obiektów w interakcjach między organizatorami protestów, ich uczestnikami, artystami, przedstawicielami mediów (w tym fotografami prasowymi), policją i służbami bezpieczeństwa oraz opinią publiczną i uczestnikami danego ruchu protestacyjnego. Rozdział ten śledzi strategie projektowania obiektów oraz strategiczne dylematy związane z przechowywaniem, skutecznością, ponownym wykorzystaniem i estetyką. W tej części poruszono również kwestie dotyczące możliwości obiektów protestu, czyli relacji między obiektem materialnym a człowiekiem, który go używa. Obiekty protestu należy rozumieć zarówno jako narzędzie strategicznego wpływania na innych, przede wszystkim za pomocą środków wizualnych i percepcji wizualnej, ale także jako obiekt materialny, który w niektórych przypadkach zyskuje kolejne życia, zostaje uchwycony i przedefiniowany lub stereotypizowany.
Description
Przedmioty protestu to książka prezentująca nowatorskie badania nad materialnością protestów ulicznych w Polsce i na świecie. Autor posługuje się koncepcjami z zakresu socjologii ruchów społecznych oraz społecznych studiów nad materialnością, aby rozpoznać znaczenie i funkcje przedmiotów, takich jak transparenty, maski, kostiumy i bardziej kreatywne konstrukcje materialne, które możemy zobaczyć w trakcie zgromadzeń publicznych. Poszukując wzorców dla kultury materialnej protestu, przeprowadził między innymi fotograficzne obserwacje uczestniczące w trakcie demonstracji ulicznych, jak również rozmawiał z bezpośrednimi i pośrednimi wytwórcami przedmiotów oraz ramy materialnej dla wydarzeń publicznych. Analizie poddane zostały między innymi Czarny Protest, demonstracje Stop ACTA oraz Marsze Niepodległości. Autor przez pryzmat przedmiotów protestu patrzy na relacje między ludźmi, którzy aktywnie i w różnych rolach angażują się w procesy kontestacji.
"Proponowana monografia jest pionierską próbą analizy życia przedmiotów w kontekście protestów i kultury oporu. Jej znaczenie wynika jednocześnie z przyjętej perspektywy wizualno-materialnej, jak i odniesienia do kultury współczesnej, w której różne formy masowych protestów są istotną częścią życia publicznego. W związku z tym już w punkcie wyjścia jest to książka co najmniej inspirująca do nowego myślenia o formach oporu, a zarazem dająca odpowiedni do tego zestaw narzędzi. Przede wszystkim podkreślić należy bardzo dobre zaplecze teoretyczne pracy. Autor sprawnie referuje dyskusje w naukach o kulturze i społeczeństwie, ale też świadomie buduje na nich podstawę własnych badań, z czytelnym odniesieniem krytycznym. Stosunkowo niewielki objętościowo tekst ma zatem także wartość przeglądową związaną z teorią ruchów społecznych i badaniami protestów. Proponuje również całościowe – można by rzec – strukturalne uporządkowanie pojęć oraz charakteru relacji łączących różne podmioty ludzkie i nieludzkie zaangażowane w protest." - z recenzji dr hab. Iwony Kurz, prof. UW
Keywords
Citation
Ślosarski Bartosz, 2021, Przedmioty protestu. Kultury materialne współczesnych ruchów społecznych, Kraków: ZW NOMOS