Мастацкая канцэптасфера як анталагічная перадумова і экзістэнцыйны праект нацыянальнага прыгожага пісьменства

Shauliakova-Barzenka, Iryna

Мастацкая канцэптасфера як анталагічная перадумова і экзістэнцыйны праект нацыянальнага прыгожага пісьменства

Abstract

Мастацкая славеснасць як эстэтычны “згустак” культуры, спосаб прамаўлення светапогляду і светаадчування ў славесным вобразе замацоўвае ўласную анталогію ў выглядзе канцэптасферы. Адным з асноватворных параметраў літаратурна-мастацкага канцэпта вызначана аксіялагічная валентнасць як гістарычна і культурна абумоўленая здольнасць быць шматмерным выразнікам светапоглядных ідэй, кампанентаў светаадчування, каштоўнасцяў і г. д. Прапанавана тыпалогія літаратурных канцэптаў як іерархіі ўніверсальных, агульнанацыянальных, агульналітаратурных, індывідуальнааўтарскіх адзінак. Базавымі параметрамі канцэптасферы мас тацкай літаратуры вызначаны гістарычнасць, анталагічнасць, паліфаніч насць, нацыянальная (этнакультурная) маркіраванасць. Мастацкая канцэп тасфера кансалідуе вынікі агульналітаратурнай эвалюцыі і новыя мастацкія феномены, паўстае прасторай захавання і генерыравання канцэптаў.

Literature as an aesthetic “bundle” of culture, a way of pronouncing the worldview in a verbal image fixes its own ontology in the form of a conceptual sphere. One of the fundamental parameters of the literary concept is defined axiological valence as a historically and culturally conditioned ability to be a multidimensional exponent of worldview ideas, components of this worldview, values, etc. We propose a typology of literary concepts as a hierarchy of universal, national, general literary, and individual units. The basic parameters of the con ceptual sphere of national literature are defined historicity, ontology, polyphony, end ethno - cultural marking. The conceptosphere of nationsl literatures console dates the results of general literary evolution and new artistic phenomena, as well as appearing as a space for the preservation and generation of concepts.

Literatura jako estetyczny „zakrzep” kultury, sposób wymawiania światopoglądu w obrazie werbalnym utrwala własną ontologię w formie sfery pojęciowej. Jednym z podstawowych parametrów pojęcia „koncept literacki” jest wartościowość aksjologiczna jako historycznie i kulturowo uwarunkowana zdolność do bycia wielowymiarowym wykładnikiem idei światopoglądowych, składników światopoglądu, wartości itp. Autorka proponuje typologię pojęć literackich jako hierarchię powszechnych, narodowych, ogólnych, jednostkowych jednostek literackich. Podstawowymi parametrami sfery pojęciowej literatury narodowej są zdefiniowane historyczność, ontologia, polifonia, znakowanie etno - kulturowe. Konceptosfera literatury narodowej konsoliduje wyniki ogólnej ewolucji literackiej i nowych zjawisk artystycznych, jawi się jako przestrzeń do utrwalania i generowania pojęć.

Keywords

concept conceptosphere national literature Belarussian literature metasystem axiological valence of the concept

канцэпт канцэптасфера нацыянальнае мастацтва слова беларуская літаратура метасістэма аксіялагічная валентнасць канцэпта

koncept literatura narodowa literatura białoruska metasystem wartościowość aksjologiczna konceptosfera

Citation

Shauliakova-Barzenka, I. (2022). Мастацкая канцэптасфера як анталагічная перадумова і экзістэнцыйны праект нацыянальнага прыгожага пісьменства. Acta Albaruthenica, 22, 269–283. https://doi.org/10.31338/2720-698Xaa.22.16

URI

https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/26555

Belongs to collection

Artykuły / Articles

Full item record