Sądownictwo administracyjne w ustroju II Rzeczypospolitej Polskiej

Jankowska, Karolina

Sądownictwo administracyjne w ustroju II Rzeczypospolitej Polskiej

Abstract

Przedmiot niniejszego rozdziału stanowi analiza procesu ewolucji struktury sądownictwa administracyjnego obejmująca lata 1918-1939, tj. od odzyskania przez Polskę niepodległości do wybuchu II wojny światowej. Powyższe zagadnienie stanowi interesujący przedmiot badań, ponieważ powołanie Najwyższego Trybunału Administracyjnego, jako pierwszego niezawisłego sądu administracyjnego zapewniło obywatelom przede wszystkim ochronę zarówno przed sprzecznymi z prawem działaniami administracji publicznej, jak i arbitralnością podejmowanych przez nią decyzji. Warty uwagi jest także Inwalidzki Sąd Administracyjny oraz jego rola w próbie przeciwdziałania przewlekłości postępowań sądowych m.in. poprzez uprawnienia rewizyjne. Na potrzeby charakterystyki powyższych organów przedstawione zostaną zarówno postanowienia konstytucji z 17.03.1921 r. jak i ich konkretyzacja zawarta w ustawie o Najwyższym Trybunale Administracyjnym z 3.08.1922 r., rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o Najwyższym Trybunale Administracyjnym z 27.10.1932 r. oraz ustawie z 26.03.1935 r. o Inwalidzkim Sądzie Administracyjnym. W pracy wykorzystana zostanie metoda prawno-historyczna przedstawiająca ewolucje rozwiązań prawnych w badanym okresie oraz metoda prawno-dogmatyczna, której przedmiot będzie stanowiła analiza ówczesnych unormowań odnoszących się do omawianej kwestii. Ponadto przedstawiona zostanie struktura sądownictwa administracyjnego na obszarach byłych zaborów po odzyskaniu przez Polskę niepodległości oraz zmiany, jakie zaszły w niej wraz z powołaniem Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Ponadto praca przedstawi zakres spraw należących do kognicji poszczególnych organów władzy sądowniczej. W związku z nim omówiona zostanie również kwestia sporów kompetencyjnych między sądami administracyjnymi i powszechnymi, a także rola powołanego ustawą z 25.11.1925 r. Trybunału Kompetencyjnego w zakresie ich rozstrzygania. W rozdziale udzielona zostanie także odpowiedź na pytanie, czy sądownictwo administracyjne spełniło swoją rolę w systemie polskich organów w okresie międzywojennym, a także dokonana zostanie ocena praktyki ich funkcjonowania oraz ogólnej działalności.

The aim of this chapter is to analyse the evolution process of the administrative judiciary structure covering the years 1918-1939, i.e. from the regaining independence of Poland to the outbreak of World War II. This issue is an interesting subject of research, since the establishment of the Supreme Administrative Court, as the first independent administrative court, provided citizens with protection against both illegal actions taken by the public administration and its arbitrariness. It is also important to mention the Disabled Administrative Court and its role in counteracting the protractedness of judicial proceedings. To describe the above bodies, both the provisions of the Constitution of 17.03.1921 and their concretization contained in the Laws and Decrees of the President will be presented. This chapter will use the legal historical method presenting the evolution of legal solutions during the period under study, and the legal-dogmatic method, the aim of which will be to analyse the regulations relating to the issue under discussion. In addition, it will present the structure of the administrative judiciary which varied depending on the area of Poland and the changes that occurred in it with the establishment of the Supreme Administrative Court. Moreover, the work will present the scope of cases falling within the cognizance of the various judicial authorities. In connection with it, the issue of competence disputes between administrative and common courts will also be discussed, as well as the role of the Court of Competence in resolving them. This chapter will also answer the question of whether the administrative judiciary fulfilled its role in the system of Polish bodies in the interwar period, and will assess the practice of their functioning and overall activity.

Keywords

administrative judiciary Supreme Administrative Court Disabled Administrative Court Second Republic of Poland administrative judiciary in the area of the former Prussian Partition

sądownictwo administracyjne Najwyższy Trybunał Administracyjny Inwalidzki Sąd Administracyjny II Rzeczpospolita Polska sądownictwo administracyjne w byłym zaborze pruskim

Citation

Jankowska, K. (2023). Sądownictwo administracyjne w ustroju II Rzeczypospolitej Polskiej. W: M. Krzymkowski, M. Gronowski,E. Plewa (red.), Historia ustroju państwa polskiego. Wybrane zagadnienia (s. 77-100). Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph Diana Łukomiak.

URI

https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/25141

Belongs to collection

Rozdziały z Prac Zbiorowych / Books Chapters

Full item record