Sublingualis. Problemy i poetyki dyskursu medycznego w literaturze polskiej po roku 1989
Loading...
Koper, Subligualis. Problemy i poetyki dyskursu medycznego w literaturze polskiej po roku 1989 (1.87 MB)
Sublingualis - okładka książki (1.48 MB)
Authors
0000-0002-6166-7971 Date
2024
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Fundacja Terytoria Książki
License
Abstract
Monografia podejmuje temat wybranych problemów dyskursu medycznego w literaturze polskiej po 1989 r. Triada: literatura, medycyna, nowoczesność – stanowi skomplikowaną siatkę połączeń. Stąd wybór przez autorkę trzech problemów, ścieżek interpretacyjnych, które dopełniają się wzajemnie, tworząc spójną całość. Pierwszą kategorią, zawężającą przedmiot refleksji, jest zjawisko medykalizacji. A jego oczywistym rewersem – demedykalizacja, zaś literaturoznawczym dopełnieniem – kategoria metafory. Wskazane zagadnienia stanowią oś konstrukcyjną całej pracy. Szerszą ramę pojęciową dla przedstawionych interpretacji stanowi natomiast koncepcja nowoczesności autorstwa Stephena Toulmina. W części pierwszej, zatytułowanej „Literatura, medycyna, nowoczesność”, autorka dokonuje przeglądu literatury przedmiotowej, interdyscyplinarnych nurtów badawczych, a także operacjonalizuje kategorię nowoczesności, która stanowi ramę dla całego wywodu. Bogactwo tematów i obfitą literaturę przedmiotu, dotyczącą możliwych ujęć związków medycyny i literatury, przedstawiono w rozdziale „Dyskurs medyczny w literaturze: rekonesans”. W rozdziale „Na pograniczu dyscyplin: koncepcje i różnice terminologiczne” autorka podejmuje kwestię przynależności dyscyplinarnej rozważań na styku nauk medycznych i humanistycznych oraz odnosi się do stosowanych w literaturze anglojęzycznej rozróżnień nazewniczych, związanych z chorobą/byciem chorym/ą (disease, illness, sickness). Owo rozróżnienie służy nie tylko klarowności wywodu, ale przede wszystkim pokazuje odmienne przedmioty badań naukowców i naukowczyń. Szerszą ramę pojęciową dla przedstawionych interpretacji stanowi koncepcja nowoczesności autorstwa Stephena Toulmina przedstawiona w książce "Kosmopolis". Został jej poświęcony ostatni rozdział pierwszej części pracy. Choć nie wyczerpuje ona obrazu nowoczesności wyłaniającego się z polskiej literatury najnowszej, to jednak samo napięcie między dyskursem medykalizującym i demedykalizującym uznać można za potwierdzenie myśli przewodniej "Kosmopolis". Część druga poświęcona jest medykalizacji i demedykalizacji. Autorka przedstawia historię badań nad medykalizacją, przemiany i różne sposoby definiowania tego procesu, odwołując się do ustaleń naukowców z zakresu socjologii medycyny, by na koniec udowodnić, że włączenie studiów literaturoznawczych stanowić może istotne uzupełnienie podejmowanych w tej przestrzeni analiz. W części interpretacyjnej – zatytułowanej „Literackie strategie demedykalizacji” – autorka analizuje wybrane pozycje z literatury polskiej, wydane po roku 1989, które poruszają temat ciąży, porodu i poronienia: Jolanty Brach-Czainy "Szczeliny istnienia", Anny Nasiłowskiej "Domino. Traktat o narodzinach", Manueli Gretkowskiej "Polka" oraz tomik prozatorski Justyny Bargielskiej "Obsoletki". Część drugą kończy glosa, poświęcona "Zapiskom z nocnych dyżurów" Jacka Baczaka, która stanowi analizę tekstu z wykorzystaniem koncepcji heterotopii, zaproponowanej przez Michela Foucaulta. Umieranie to kolejny etap życia zawłaszczony przez dyskurs medykalizujący; razem z narodzinami stanowią dwa najczęściej przywoływane przykłady tego zjawiska. Glosa jest więc też uzupełnieniem wcześniejszych rozważań o macierzyństwie. Ostatnia, trzecia część, poświęcona jest metaforyzacji zjawisk medycznych. Wychodząc od słynnego eseju Susan Sontag "Choroba jako metafora" autorka przygląda się polskiej eseistyce, patografii rozumianej jako nowe zjawisko literackie i metaforom choroby w polskiej literaturze. W rozdziale „Uwolnić się od Susan Sontag” autorka analizuje klasyczny już esej Choroba jako metafora. Pogłębiona lektura tekstu skłania autorkę do postawienia dwóch tez. Po pierwsze, uznaje, że Sontag postuluje esej (najlepiej w odmianie medycznej, zmedykalizowanej) jako najbardziej odpowiednią formę pisania o chorobie poza dyskursem medycznym. Po drugie, odrzuca ona pisarstwo patograficzne, negując tym samym terapeutyczną funkcję literatury. Podążając za tymi wnioskami autorka – kolejno zajmuje się polskim esejem medycznym (tu sięga po teksty Andrzeja Szczeklika) oraz esejem „chorobowym” pisanym z perspektywy pacjentki ("To jest wasze życie" Małgorzaty Baranowskiej). Kolejny rozdział – zatytułowany „Patografia” – poświęcony jest formie odrzuconej przez Sontag. Oprócz próby zdefiniowania pisarstwa patograficznego, autorka skrótowo przedstawia historię tego zjawiska w literaturze polskiej. Cezura lat 90., jako momentu rozwoju patografii w Polsce, wydaje się możliwa do utrzymania wyłącznie wtedy, gdy uznamy ją za zjawisko społeczne, występujące w sieci relacji związanej z medykalizacją i instytucjonalizacją życia oraz z rozwojem ruchów pacjenckich i ich rodzin. Pracę kończy powrót do porzuconej metafory wraz z lekturą trzech utworów (opowiadania "Wydmy" Jakuba Małeckiego, poematu "Danke, czyli nigdy więcej" Dominiki Dymińskiej i powieści "Purezento" Joanny Bator), wykorzystujących różne aspekty metaforyzacji zasygnalizowane w szkicach "Choroba jako metafora oraz AIDS i jego metafory".
Description
Keywords
Citation
Koper Beata, Subligualis. Problemy i poetyki dyskursu medycznego w literaturze polskiej po roku 1989, Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk 2024.