Zdrada główna crimen perduellionis w praktyce działalności sądu sejmowego w świetle procesu zabójców hetmana Wincentego Gosiewskiego
Loading...
Zdrada główna crimen perduellionis w praktyce działalności sądu sejmowego w świetle procesu zabójców hetmana Wincentego Gosiewskiego.pdf (240.58 KB)
Authors
0009-0001-4396-5115 Date
2023-09-30
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph Diana Łukomiak
Using this material is possible in accordance with the relevant provisions of fair use or other exceptions provided by law. Other use requires the consent of the holder.
Abstract
Celem pracy jest ukazanie problemu postępowania przed sądem sejmowym w sprawie przestępstwa zdrady głównej (crimen perduelionis) w praktyce prawnej połowy XVII wieku. W szczególności chodzi o możliwie najdokładniejsze określenie znamion czynu zabronionego, a także o uchwycenie specyfiki postępowania sądowego w takich sprawach. Stanowić ma to przyczynek do dalszych badań nad ustrojową rolą wspomnianego organu. Analiza wskazanych problemów zostanie przeprowadzona, zgodnie z metodologią odwołującą się do realizmu prawnego, nie tylko na podstawie konstytucji z roku 1588 i dzieł ją komentujących, ale również w zestawieniu z rzeczywistym przykładem. Punkt odniesienia stanowi proces zabójców hetmana polnego litewskiego i podskarbiego wielkiego Wincentego Korwina Gosiewskiego, który odbył się na sejmie lat 1664/5. Proces ten rozgrywał się w cieniu napięć politycznych, przez co zdaje się on ukazywać jak w soczewce najważniejsze problemy działania sądu sejmowego. Dostrzec można stopniowe zacieranie się ostrości pojęcia zdrady państwa w ówczesnej kulturze prawnej. Wypada również wskazać na specyficzną „właściwość rzeczową” sądu sejmowego. Wydaje się, że organ ten traktowany był przede wszystkim jako forum rozstrzygania spraw z pogranicza wymiaru sprawiedliwości i polityki. Dążono, by tego typu sprawy trafiały przed sąd sejmowy, nawet jeżeli byłoby to wątpliwe z formalnego punktu widzenia. Jednocześnie tekst jest próbą ukazania praktycznych problemów postępowaniu przed sądem sejmowym, w specyficznym postępowaniu z pogranicza prawa karnego i ustrojowego. Już samo połączenie instytucji sądowej z organem sprawującym władze, czyniło proces szczególnym miejscem z jednej strony rozstrzygnięć w sprawach jednostkowych, z drugiej zaś debaty publicznej oraz rozgrywek politycznych. Bardzo wyraźnie na procesie zaciążyła relacja między dworem a stronnictwem sapieżyńskim, w zasadniczy sposób wpływająca na przebieg postępowania oraz treść wyroku.The aim of this paper is to present the problem of the Sejm court proceedings for the crime of High Treason (crimen perduelionis) in the legal practice of the mid-17th century. In particular, the aim is to define the elements of the criminal act as precisely as possible, and to show the specifics of court proceedings in such cases. This is to serve as a contribution to further research on the constitutional role of the Sejm court in the Polish–Lithuanian Commonwealth. The analysis of the identified problems will be carried out in accordance with the methodology referring to legal realism, not only on the basis of legal acts, but also in comparison with a real-life example. The reference point is the trial of Field Hetman and Grand Treasurer of the Grand Lithuanian Duchy Wincenty Korwin Gosiewski’s assassins, which took place at the Sejm of 1664/5. The trial took place in the atmosphere of political tensions and, therefore, it seems to show the most important problems of the Sejm court operation. We can observe gradual blurring of the state treason concept in the legal culture of the mid-17th century. It is also worth to point out the specific "material jurisdiction" of the Sejm court proceedings. It seems that this body was treated primarily as a forum for the adjudication of cases bordering between justice and politics. Efforts were made to bring such cases to the Sejm Court, even if this was formally questionable. At the same time, the text is an attempt to show practical problems of the Sejm court proceeding, in the specific proceeding on the borderline between criminal and constitutional law. The very combination of a judicial institution with a governing body made the trial a special place for the settlement of individual cases on the one hand, and public debate and political games on the other. The relationship between the King and Sapieha’s allies influenced the trial, having a fundamental impact on the course of the proceedings and the verdict.
Description
Keywords
Citation
Gawęda, M. (2023). Zdrada główna crimen perduellionis w praktyce działalności sądu sejmowego w świetle procesu zabójców hetmana Wincentego Gosiewskiego. W: M. Krzymkowski, M. Gronowski,E. Plewa (red.), Historia ustroju państwa polskiego. Wybrane zagadnienia (s. 53-76). Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph Diana Łukomiak.