Niszczenie brzegów rzecznych przez procesy mrozowe na przykładach dorzecza Czarnego Dunajca i Ropy w 2011 i 2012 roku
Loading...
CG_2012_3_4-29.pdf (2.83 MB)
Authors
Date
2012
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Polskie Towarzystwo Geograficzne
License
Abstract
Kształtowanie rzeźby brzegów rzecznych jest uwarunkowane głównie trzema czynnikami: działalnością wód płynących i opadowych, ruchami grawitacyjnymi oraz procesami subaeralnymi. Wśród tych ostatnich jednymi z najbardziej niedocenianych są procesy mrozowe. Zjawisko multigelacji wpływa na stabilność brzegów rzecznych nie tylko w północnych częściach Skandynawii, Alaski i Rosji, lecz także w umiarkowanych szerokościach geograficznych. Podatność brzegów na mrozowe przekształcenia rzeźby jest jednak bardzo selektywna. W obrębie tych samych warstw, w odległości do 1 metra od powierzchni brzegu, natężenie erozji mrozowej może się bardzo różnić. Ukazanie tych różnic, a przede wszystkim potwierdzenie, że są one wynikiem działania mrozu, jest głównym celem niniejszego artykułu. Do jego zrealizowania wykonano badania na czterech poligonach zlokalizowanych na przedpolu Tatr i Beskidu Niskiego, różniących się między sobą spoistością materiału budującego brzegi.Evolution of streambanks is mainly conditioned by three factors: the activity of flowing and rain water, mass wasting and subaerial processes. Among the latter ones of the most underestimated are frost processes. Multigelation phenomenon affects the stability and sustainability of streambanks not only in the northern parts of Scandinavia, Siberia, and Russia, but also in temperate latitudes. Determinants of retreat rates of river banks include: bank size, structure and texture, physical and chemical properties of material from which it is built, environmental conditions, soil moisture, water pressure in the pore spaces, porosity and density of the soil shear strength, the Atterberg limits, organic matter content, chemical properties of grains and pore water, pH, temperature, soil, vegetation, speed, frequency, and hydraulics of water flow, the radius of curvature of the stream, sediment load, as well as the thickness and duration of snow cover. Susceptibility of bank relief to change is extremely selective. Within the same layer, at a distance of 1 m, frost erosion intensity can be very different. This follows directly from a combination of local and even site-specific complex hydro-geological conditions and temperature. Mud and silty sediments are characterized by better conditions for penetration of frost and soil swelling. With an increasing density of cracks and fractures, an amount of waste material within the cracks greatly increases. The banks made up of more cemented sand and gravel show greater selectivity of action of frost processes. Consistency in the first instance is weakening in the fine material, which is falling off the edge of the area, affecting the stability of the front edge and contributes to the lost brokes. In the banks made up of poorly consolidated Quaternary sediments, grain size is a determining factor in the sustainability of their faces and edges. Retreat of the banks built of solid rock flysch occurs in a different way. Shale layers are destroyed more quickly, supplying abundant fine debris. Layers of sandstone are losing blocky pieces of larger size, but less frequently. Their losses are the result of the lack of support by the slate. It appears that the rate of retreat of the gravel banks of the rivers in the Podhale region is higher than in the Beskid Niski Mts, where the edges are more commonly built of sandy-silty material. There apparently exists a positive relationship between the volume of waste material and grain size of bank material, both increasing concurrently. It is also noted that frost processes are more active in locations where the banks are not covered by grass or trees.
Description
Citation
Augustowski K., 2012, Niszczenie brzegów rzecznych przez procesy mrozowe na przykładach dorzecza Czarnego Dunajca i Ropy w 2011 i 2012 roku, Czasopismo Geograficzne 83(3):157–173.