„Węzły” w międzykulturowej sieci pogranicza kulturowego

Szerląg, Alicja

„Węzły” w międzykulturowej sieci pogranicza kulturowego

Abstract

Wprowadzenie. Spojrzenie na pogranicze kulturowe przez pryzmat specyficznego dla niego środowiska społecznego ujawnia zróżnicowanie kulturowe nieustannie produkowane i reprodukowane w wyniku zachodzących na nim interakcji społecznych. W efekcie pogranicze staje się międzywęzłowym obszarem przemieszczania i deterytorializacji, wieloskalarnym miejscem bliskości, komunikacji, identyfikacji, transformacji oraz uniwersalizacji. Właściwa mu wielostronna styczność generuje polifonię zjawisk o wielokształtnej postaci, które w różnych konfiguracjach wysycają realność pogranicza kulturowego, czynią z niego swoistą organizację społeczną i nadają mu strukturę sieci mocowanej węzłami symptomatycznymi dla niej. Tego rodzaju sieć ma charakter otwarty i podlega nieustannym modyfikacjom na skutek funkcji, jakie pełnią w niej te węzły, a mianowicie: agregacyjnej, strukturyzującej, ekskluzyjnej oraz augumentacyjnej. Towarzyszą temu procesy odróżnorodniania i uwspólniania, tworzące swoisty układ kulturowy ogniskujący się w międzykulturowości. Cel. Celem opracowania jest zidentyfikowanie węzłów w międzykulturowej sieci pogranicza kulturowego, aby wskazać na integracyjną rolę międzykulturowości w procesie tworzenia wspólnoty w społeczeństwie zróżnicowanym kulturowo. Metody i materiały. Przegląd i krytyczna analiza literatury przedmiotu dokonana w perspektywie konstrukcjonistycznej. Wyniki. W wyniku przeprowadzonych analiz wyszczególniono następujące węzły w międzykulturowej sieci pogranicza kulturowego: komunikacyjno-interakcyjny, lokalno-swojski, wspólnotowy, narodowo-ojczyźniany oraz obywatelsko-patriotyczny. W swej istocie ujawniają one znaczące sfery pośród różnorodności kulturowej, w odniesieniu do których dokonują się procesy (auto)identyfikacji mieszkańców pogranicza, konstruowane są ich tożsamości oraz budowana jest międzykulturowa wspólnota.

Introduction. A perspective on cultural borderlands through the prism of their specific social environment reveals a cultural diversity constantly produced and reproduced due to social interactions taking place within them. The borderland becomes an inter-nodal area of movement and deterritorialization, a multi-scalar place of proximity, communication, identification, transformation, and universalization. Its inherent multifaceted contact generates a polyphony of phenomena of diverse forms, which, in various configurations, saturate the reality of the cultural borderland, i.e., a social organization in the structure of a network anchored by symptomatic nodes. This type of network is open and subject to constant modification due to the functions performed by nodes, namely: aggregative, structuring, exclusive, and augmentative. This is accompanied by processes of differentiation and commonality, creating a specific cultural system focused on interculturality. Aim. The aim of this study is to identify nodes in the intercultural network of cultural borderlands and indicate the integrative role of interculturality in the process of creating a community in a culturally diverse society. Methods and materials. A review and critical analysis of the subject literature carried out from a constructivist perspective. Results. As a result of the analyses, nodes in the intercultural network of cultural borderlands were identified: communicative-interactive, local-familiar, national-patriotic, and civic-patriotic. Revealing significant spheres within cultural diversity, processes of (self) identification of borderland residents take place, their identities are constructed, and an intercultural community is built.