Granice zasięgu gwar białoruskich w świetle badań lingwistów. Część II: pogranicze białorusko-łotewskie

Jankowiak, Mirosław

Granice zasięgu gwar białoruskich w świetle badań lingwistów. Część II: pogranicze białorusko-łotewskie

Abstract

W artykule przedstawiony został areał funkcjonowania gwar białoruskich na pograniczu białorusko-łotewskim w świetle badań lingwistów. Przeanalizowane zostały wybrane publikacje, poczynając od połowy XIX wieku, teksty z okresu międzywojennego, lat powojennych czasów ZSRR, jak i wydrukowane w ostatnim czasie po rozpadzie Związku Sowieckiego. Przeanalizowane zostały publikacje białoruskich, łotewskich i polskich badaczy. Podejście do zagadnienia zasięgu granic występowania gwar zmieniało się w zależności od czasu powstania publikacji, w zależności od przyjętych metodologii, rozumienia terminów (np. gwary przejściowe vs gwary mieszane), rozwoju geografii lingwistycznej, procesów rusyfikacyjnych oraz czynników polityczno-ideologicznych. Zagadnie nie zasięgu gwar białoruskich na pograniczu białorusko-łotewskim jak do tej pory nie było obiektem szczegółowej analizy. Nowym elementem jest krytyczne podejście do niektórych dawniejszych prac naukowych, które nie rzadko prowadzone były pod wpływem nacisków polityczno-ideologicznych.

The article discusses the range of occurrence of Belarusian sub dialects in the Belarusian-Latvian borderland in the light of linguistic research. Selected publications covering the period from the mid-nineteenth century, texts of the beginning of twentieth century, post-war times of the USSR and contemporary were analysed. The focus was on publications by Belarusian, Latvian and Polish authors. The approach to the issue of the linguistic borderland changed chronologically, depending on the adopted research methods and understanding of the terms “transitional / mixed dialect”, the development of linguistic geography, the progressing process of Russification and political / ideological factors. In case of Belarusian dialects in Latvia we have two levels of analyses – its needed to describe Belarusian-Latvian border and Belarusian-Russian in Latvia. The issue of the range limits of Belarusian dialects on the Belarusian-Latvian-Russian border has not been the subject of detailed analysis so far. Another new element is the critical approach to earlier studies on this issue, which were often conducted under political and ideological influence.

У артыкуле прадстаўлены арэал функцыянавання беларускіх гаворак на беларуска-латвійскім памежжы ў святле лінгвістычных даследаванняў. Прааналізаваны выбраныя публікацыі, якія ахопліваюць перыяд ад другой паловы ХІХ ст., тэксты міжваеннага часу і пасляваеннага перыяду Савецкага Саюза і надрукаваныя пасля распаду СССР. Для аналізу выбраны публікацыі беларускіх, латвійскіх і польскіх даследчыкаў. Падыход да праблемы моў нага памежжа змяняўся храналагічна, у залежнасці ад прынятых мета далогій, разумення тэрмінаў “пераходныя / змешаныя гаворкі”, развіцця лінгвістычнай геаграфіі, працэсу русіфікацыі і палітычна-ідэалагічных фак тараў. Пытанне арэалу распаўсюджвання беларускіх гаворак на беларуска-латвійска-расійскім памежжы дагэтуль не было аб’ектам падрабязнага аналізу. Новым элементам з’яўляецца таксама крытычны падыход да некаторых даўнейшых даследаванняў, якія вяліся нярэдка пад уплывам палітычна-ідэалагічнага ціску.

Keywords

dialectology Belarusian dialects Russian dialect Baltic dialects Polish dialects linguistic borderland

дыялекталогія беларускія дыялекты рускія дыялекты беларуска-латвійскае моўнае памежжа пераходныя гаворкі ідэалогія

dialektologia dialekty białoruskie dialekty rosyjskie białoruskołotewskie pogranicze językowe gwary przejściowe ideologia

Citation

Jankowiak, M. (2024). Granice zasięgu gwar białoruskich w świetle badań lingwistów. Część II: pogranicze białorusko-łotewskie. Acta Albaruthenica, 1, 113–133. https://doi.org/10.31338/2720-698Xaa.24.7

URI

https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/26428

Belongs to collection

Artykuły / Articles

Full item record