Prawnokarne aspekty wolności wyznania i obrazy uczuć religijnych w Polsce od XIX do XXI wieku

Michałowska, Martyna

Prawnokarne aspekty wolności wyznania i obrazy uczuć religijnych w Polsce od XIX do XXI wieku

Abstract

Niniejszy rozdział przedstawia problematykę wolności wyznania i obrazy uczuć religijnych w Polsce w ujęciu prawa karnego, poczynając od wieku XIX, a kończąc na współczesnych regulacjach. W przeciągu kilkuset lat, przepisy regulujące tę kwestię znacznie się zmieniały, ewoluowały i przede wszystkim różniły między sobą. W artykule wyjaśnione zostało na czym polegały te różnice i jak sytuacja kształtowała się w poszczególnych stuleciach. Przedstawione informacje bazują na aktach prawnych z początku XIX wieku, XX wieku oraz aktach obecnie obowiązujących w polskim prawodawstwie. Pierwszym aktem, który został poddany analizie jest Konstytucja Królestwa Polskiego z 1815 r., gdzie można znaleźć wzmiankę dotyczącą religii rzymsko-katolickiej. Kolejny akt, w którym doszukiwać się można omawianej problematyki, to Kodeks Karzący Królestwa Polskiego, obowiązujący w Królestwie Polskim w latach 1818-1847. Na szczególną uwagę zasługuje Kodeks Kar Głównych i Poprawczych, który obowiązywał w Królestwie Polskim od 1847/8 roku. Kodeks ten dopuszczał analogię, dzięki czemu przepisy, które ograniczały kształtowanie własnego światopoglądu uległy rozbudowaniu. W XVIII wieku, jeszcze wiele innych aktów wpływało na zagadnienie sprawowania kultu religijnego - takich jak na przykład „Ustawa z dnia 19/31 grudnia 1866 r. o Zarządzie Gubernialnym i Powiatowym w Guberniach Królestwa Polskiego”, czy Ustawa z 8/20 lutego 1849 r. o Kościele Ewangelicko- Augsburskim w Królestwie Polskim”. Rewolucyjną zmianę wprowadził Ukaz tolerancyjny z dnia 17/30 kwietnia 1905 roku o tolerancji religijnej w zaborze rosyjskim. W pewnym stopniu zliberalizował on możliwość publicznego sprawowania kultu. W dalszej kolejności, w artykule omówiona została prawnokarna ochrona wolności religijnej w Polsce na podstawie Kodeksu Karnego z 1932 r. Krótkim, lecz treściwym i równie godnym omówienia aktem, jest Dekret z dnia 5 sierpnia 1949 roku o ochronie wolności sumienia i wyznania. Jednocześnie uchylając poprzednie przepisy, wprowadził on wiele nowych rodzajów przestępstw. Warto tutaj zwrócić uwagę na czas, w którym został wydany akt, jest to okres stalinizmu, gdzie władze komunistyczne chciały osiągnąć pełną kontrolę, w tym również walczono z religią. Dekret ten obowiązywał aż do 1969 roku, kiedy przepisy dotyczące wolności sumienia i wyznania zostały uregulowane w Kodeksie karnym z 19 kwietnia 1969 r., który także został poddany analizie w tekście. Autor w końcowej części artykułu skupił się na obowiązującym obecnie Kodeksie karnym z oraz Kodeksie karnym wykonawczym z 6 czerwca 1997 r.

This chapter presents the issue of freedom of religion and offenses against religious feelings in Poland in terms of criminal law, starting from the 19th century and ending with contemporary regulations. Over the course of several hundred years, the regulations governing this issue have changed significantly, evolved and, above all, differed from one another. The article explains what these differences consisted of and how the situation developed in individual centuries. The presented information is based on legal acts from the beginning of the 19th century, the 20th century and acts currently in force in Polish legislation. The first act to be analyzed is the Constitution of the Kingdom of Poland from 1815, where one can find a mention of the Roman Catholic religion. Another act in which the discussed issues can be found is the Punishment Code of the Kingdom of Poland, in force in the Kingdom of Poland in the years 1818-1847. Particularly noteworthy is the Code of Capital and Correctional Penalties, which was in force in the Kingdom of Poland from 1847/8. This code allowed for analogy, thanks to which the provisions that limited the formation of one's own worldview were expanded. In the eighteenth century, many other acts affected the issue of religious worship - such as, for example, the "Act of December 19/31, 1866 on the Guberniy and District Administration in the Governorates of the Kingdom of Poland", or the Act of February 8/20, 1849 about the Evangelical-Augsburg Church in the Kingdom of Poland”. A revolutionary change was introduced by the tolerance „Ukaz” from April 17/30, 1905, on religious tolerance in the Russian partition. To some extent, it liberalized the possibility of public worship. Next, the article discusses the criminal law protection of religious freedom in Poland on the basis of the Penal Code from 1932. A short but concise and equally worth discussing act is the Decree of August 5, 1949 on the protection of freedom of conscience and religion. At the same time, repealing the previous provisions, it introduced many new types of crime. It is worth noting here the time when the act was issued, this is the period of Stalinism, when the communist authorities wanted to achieve full control, including the fight against religion. This decree was in force until 1969, when the provisions on freedom of conscience and religion were regulated in the Penal Code of April 19, 1969, which was also analyzed in the text. In the final part of the article, the author focused on the current Penal Code and the Executive Penal Code of June 6, 1997.

Keywords

religion state freedom of religion criminal law insult to religious feelings

religia państwo wolność wyznania prawo karne obraza uczuć religijnych

Citation

Michałowska, M. (2023). Prawnokarne aspekty wolności wyznania i obrazy uczuć religijnych w Polsce od XIX do XXI wieku. W: M. Stanulewicz, M. Gronowski, E. Plewa (red.), Państwo wobec religii (s. 243-259). Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph Diana Łukomiak

URI

https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/25128

Belongs to collection

Rozdziały z Prac Zbiorowych / Books Chapters

Full item record